kỹ thuật nuôi cá kết hợp trồng cây

Quy trình kĩ thuật nuôi thủy sản (tôm, cá) Câu hỏi 9. Em hãy sắp xếp các hoạt động nuôi tôm, cá trong hình 13.5 theo thứ tự hợp lí => Xem hướng dẫn giải 3.3. Chăm sóc, quản lí Câu hỏi 10. Vì sao cho tôm, cá ăn ít và nhiều lần lại tránh được việc ô nhiễm môi trường nuôi tôm, cá? => Xem hướng dẫn giải Câu hỏi 11. Cây trồng biến đổi gen (hay "cây trồng công nghệ sinh học") là cây trồng được sử dụng trong nông nghiệp, DNA đã được sửa đổi bằng kỹ thuật kỹ thuật di truyền. Trong hầu hết các trường hợp, mục đích chính là giới thiệu một đặc điểm mới không xảy ra tự nhiên trong loài. Tổ chức: Bộ môn có 7 giảng viên (02 tiến sĩ, 05 thạc sĩ). Đào tạo: Bộ môn giảng dạy các môn về kỹ thuật sản xuất giống và nuôi các loài thủy sản nước ngọt, lợ mặn, dinh dưỡng và di truyền chọn giống các loài thủy sản cho sinh viên đại học. Nghiên cứu khoa học H5 Ffcredit. Khoa họcTin tức Thứ sáu, 6/9/2019, 1400 GMT+7 Mô hình tự động tuần hoàn khép kín, nước trong bể cá dùng cung cấp chất thải, dinh dưỡng cho rau, sau đó được lọc sạch cấp ngược lại cho cá. Nhóm sinh viên năm thứ 4, Khoa tự động hóa, Học viện nông nghiệp Việt Nam thiết kế thành công và đưa mô hình kết hợp trồng rau thủy canh và nuôi cá tự động giới thiệu tại khu trưng bày "Tự hào sáng tạo Việt" thuộc Triển lãm quốc tế tự động hóa 2019. Đây là mô hình áp dụng công nghệ IoT để giám sát các thông số và điều khiển tự động, được 4 thành viên của nhóm nghiên cứu, thiết kế trong thời gian một năm. Hệ thống gồm bể trồng cây, bể nuôi cá, hệ thống lọc nước và phần mềm giám sát tự động. Nước trong bể cá bao gồm chất thải, phân chứa amoniac, vi khuẩn nitrate hóa sẽ được lọc chuyển hóa sang nitrat, bơm lên bể trồng cây. Sau khi hấp thụ dinh dưỡng, cây trồng lọc sạch nước và cung cấp ngược trở lại cho cá. Khi đó cây có dinh dưỡng để phát triển, cá có nguồn nước sạch để sống mà không cần người tưới và lọc nước. Mô hình kết hợp nuôi cá và trồng rau thủy canh. Ảnh NVCC. Trưởng nhóm nghiên cứu Nguyễn Văn Thành cho biết, mô hình này được thực hiện dựa trên cơ chế cộng sinh, tận dụng lợi ích của rau và cá nên không dùng đất, không phân bón, không cần tưới. Điểm sáng tạo trong mô hình là áp dụng công nghệ IoT để giám sát các thông số và điều khiển tự động. "Chúng tôi đã tìm hiểu và nhờ sự giúp đỡ của thầy cô cùng các kỹ sư để tạo ra bộ cảm biến, đặt trong bể cá và vườn rau. Bộ cảm biến giúp cập nhật các thông số về nhiệt độ, nồng độ oxy hòa tan, độ ẩm. Người dùng chỉ cần kết nối bộ cảm biến với điện thoại. Nếu thông số vượt quá mức cho phép, máy sẽ báo về điện thoại người dùng. Việc theo dõi quá trình phát triển cây trồng và cá sẽ quan sát được từ xa", sinh viên Nguyễn Văn Thành cho biết. Hiện nhóm đang tìm cách tối ưu hóa bằng việc sử dụng pin năng lượng mặt trời để tạo ra nguồn điện vận hành mô hình. "Sau khi hoàn thiện hơn về mặt kỹ thuật, chúng tôi sẵn sàng chuyển giao cho những hộ gia đình và cả doanh nghiệp có nhu cầu muốn ứng dụng", Thành nói. Trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá hay còn được gọi là mô hình Aquaponics đang ngày càng trở thành một trong những xu hướng được nhiều người yêu vườn săn đón. Đây không chỉ là một xu hướng làm vườn mới mà còn là cách để tiết kiệm diện tích vườn nhà bạn. Sau đây là kỹ thuật trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá cho những ai đang tò mò về xu hướng này. Nội dung chính1 Lên kế hoạch chi tiết cho mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá nhà Vị trí trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Kệ, giá đỡ của mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi Chậu trồng rau thủy canh kết hợp nuôi Một số nguyên vật liệu cần thiết để xây dựng mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá 2 Kỹ thuật lắp đặt mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi Lắp đặt bể nước và Lắp đặt đường bơm nước Lắp đặt đường hồi nước về lại bể Lắp đặt đường hồi nước tại mỗi khay trồng rau thủy Lắp đặt trục hồi nước chính cho mỗi tầng Lắp đặt hệ thống dâng hạ nước trên khay trồng rau thủy canh3 Vận hành thử mô hình và đem vào sử dụng Lên kế hoạch chi tiết cho mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá nhà bạn Vị trí trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Lựa chọn vị trí, không gian nơi bạn dự định lắp đặt mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá trong vườn hoặc ngay trong nhà mình rất quan trọng. Đây là cách để tận dụng vườn nhà bạn một cách triệt để và tạo ra một thiết kế, kiến trúc độc đáo, khác lạ. Nên đặt ở những nơi có ánh sáng vừa tốt cho cá vừa tốt cho sự phát triển của rau. Kệ, giá đỡ của mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Dựa vào ý định thiết kế của mỗi người sẽ có các kiểu dáng kệ trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá khác nhau. Kệ trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá đơn giản Các loại kệ hữu dụng hiện nay thường là gỗ, sắt hoặc nhiều người tận dụng những phần tủ, kệ cũ, thừa của gia đình. Bạn có thể tìm mua các loại kệ này ở ngoài thị trường với nhiều kích thước khác nhau và cũng có thể đặt thiết kế riêng nếu muốn. Yêu cầu của một giá đựng mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá đơn giản phải có phần chân kệ chắc chắn đủ sức nặng để đặt bể cá và các cái giá đỡ to nhỏ kích thước khác nhau để đặt các chậu rau thủy canh ở bên trên. Chậu trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Bạn có thể tận dụng các loại giỏ, khay cũ đựng nước, thức ăn,… của gia đình để tái sử dụng như một cách bảo vệ môi trường. Hoặc chọn mua các loại khay nhựa trồng rau có lưới lọc với kích thước khác nhau vừa vặn với kệ trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá nhà bạn và đúng với thiết kế của bạn. Nên chọn các loại khay thông minh có độ nông khoảng 12-15cm để tiết kiệm được chi phí mua khay và sỏi nung, giá thể mà cây vẫn có thể phát triển bình thường như trồng trong các loại chậu sâu khác. Một số nguyên vật liệu cần thiết để xây dựng mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Bể cá, cá cảnh và một số dụng cụ cần có để nuôi cá cảnh. Tham khảo tại Kĩ thuật nuôi cá cảnh trong bể thủy sinh dễ dàng đến bất ngờ Quỳ tím hoặc máy đo pH cho bể cá. Giá thể Sỏi nhẹ keramzit Đối với mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá thì nên dùng sỏi nhẹ Keramzit để đạt được hiệu quả cao hơn. Tuy nhiên, bạn có thể thay thế thành các loại giá thể tự nhiên khác nhưng hiệu quả sẽ có thể không cao bằng còn phụ thuộc vào nhiều yếu tố chăm sóc, điều kiện sống khác nhau. Máy bơm bể cá Tùy thuộc vào độ cao, độ lớn của bể cá mà bạn có thể lựa chọn các loại máy bơm sao cho phù hợp. Nếu làm dưới bạn có thể chọn AP 2000 hoặc sử dụng AP 3100 nếu trên 2m. Đây là hai loại máy bơm được nhiều người sử dụng nhất và được cho là phù hợp nhất đối với mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá. Đường bơm nước lên ống nhựa PVC 21 hút nước từ bể cá đẩy lên, đi tới các khay trồng rau thủy canh Đường thu nước từ khay trồng rau thủy canh về bể cá bao gồm 1 ren trong 21, 1 ren ngoài 21, 0,2m ống nhựa PVC 21 để thu nước, 1 T loại 34-21-34 trong đó có 3 cái co 34 và 1 cái côn thu 34-21 tạo thành siphon bẫy nước. Những vật liệu trên nhận nhiệm vụ thu nước từ các khay trồng rau thủy canh về ống thoát 34 và đổ vào bể cá. Lắp đặt bể nước và kệ Đặt bể cá và các khay chứa rau mầm lên kệ đã được thiết kế sẵn. Hãy đảm bảo rằng các khay rau thủy canh của bạn luôn cao hơn bể nước 30cm. Lắp đặt đường bơm nước lên Sử dụng ống PVC 21 dẫn nước từ bể cá lên các khay rau. Dùng các co để bẻ góc và ống hình chữ T để phân nước theo nhiều nhánh khác nhau đến các khay rau khác nhau. Thiết kế đường ống theo ý muốn của bạn. Cố định bằng khoan, ốc vít hoặc keo dán ống. Lắp đặt đường hồi nước về lại bể cá Lắp đặt đường hồi nước tại mỗi khay trồng rau thủy canh Khoét 20 lỗ nhỏ ở đáy các khay trồng rau thủy canh. Lắp đặt cặp ren trong và ren ngoài vào lỗ vừa khoét tạo thành đường thoát nước từ khay xuống bể cá. Lưu ý Ren ngoài đặt phía trên đáy chậu. Ren trong đặt phía dưới đáy chậu. Lắp đặt trục hồi nước chính cho mỗi tầng rau Sử dụng các nguyên vật liệu đã chuẩn bị sẵn ở công đoạn trước. Chọn ống PVC 34 làm trục chính và những nguyên vật liệu còn lại sẽ thu nước từ các khay trồng rau về trục chính và đổ lại vào bể cá. Lắp đặt hệ thống dâng hạ nước trên khay trồng rau thủy canh Bộ timer – Aquaponics Có thể lắp đặt hệ thống dâng hạ nước bằng siphon hoặc bằng bộ timer tùy theo ý thích của bạn. Tuy nhiên, vì sử dụng Siphon sẽ tốn khá nhiều nước, lãng phí, phức tạp nên đối với các bạn không chuyên nghiệp thì nên lựa chọn sử dụng bộ Timer. Vận hành thử mô hình và đem vào sử dụng Sau khi vận hành thử mô hình, chỉnh sửa và hoàn thiện, bạn có thể đưa mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá của mình vào sử dụng. Trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá Nên sử dụng máy bơm sục khí và ống dẫn khí thường xuyên để cung cấp đủ oxi chi bể cá và các khay rau thủy canh. Kiểm tra độ pH trong bể cá. Nếu thấp hơn hoặc cao hơn thì phải điều chỉnh ngang mức Lưu ý Đợi qua 24 giờ hoặc sử dụng thuốc khử để khử Clo trong nước mới được đưa cá vào và hoạt động mô hình. Các bạn có thể tìm mua các nguyên vật liệu xây dựng mô hình trồng rau thủy canh kết hợp nuôi cá ở Ban Công Xanh để được tư vấn, lựa chọn nguyên liệu phù hợp với thiết kế của mình. Nếu không biết trồng rau mầm sao cho tốt, có thể tham khảo bài viết sau Cách trồng rau mầm đơn giản và hiệu quả. Download Vui lòng tải xuống để xem tài liệu đầy đủ Nội dung Text Kỹ thuật nuôi ghép trong các mô hình nuôi cá kết hợp KỸ THUẬT NUÔI GHÉP TRONG CÁC MÔ HÌNH NUÔI CÁ KẾT HỢP Bộ môn Kỹ thuật nuôi cá nước ngọt Khoa Thủy sản – Đại học Cần Thơ 1. MÔ HÌNH NUÔI CÁ – LÚA KẾT HỢP I. Cơ sở khoa học của sự kết hợp lúa – cá 1. Tăng thêm thu nhập góp phần cải thiện đời sống nông dân Ở ĐBSCL có hàng triệu ha ruộng trồng lúa có thể nuôi cá kết hợp được. Tuy nhiên, trên thực tế số ruộng có thả cá nuôi rất ít. Phần lớn ở các ruộng lúa nông dân chỉ lợi dụng vào cá tự nhiên sau mỗi mùa thu hoạch. Nếu mỗi người đều cùng hiểu biết về lợi ích kinh tế và kỹ thuật thì sản phẩm tôm cá nuôi ở ruộng lúa sẽ làm tăng thêm thu nhập, cải thiện đời sống cho người dân. Hình 1. Mô hình Lúa – Cá kết hợp ở vùng ĐBSCL 2. Nuôi cá có kết hợp cấy lúa, năng suất lúa cao hơn so với ruộng không nuôi cá Khi vận hành mô hình canh tác Lúa – Cá kết hợp, do cá nuôi ở ruộng lúa, cá sục bùn để tìm mồi ở đáy ruộng, đảo dinh dưỡng từ nền đáy ruộng lúa, diệt cỏ dại, côn trùng, sâu bệnh hại lúa, đồng thời phân cá thải ra làm đất ruộng lúa giàu thêm dinh dưỡng. 3. Khả năng tiêu diệt và hạn chế sâu rầy của cá Ở ruộng nuôi cá kết hợp với cấy lúa, người dân rất hạn chế sử dụng thuốc trừ sâu, nên giảm được nhiều công lao động và hạ giá thành sản phẩm. Tất nhiên, trong quá trình canh tác, nhằm bảo vệ vụ mùa, đảm bảo năng suất lúa canh tác, trong trường hợp lúa nhiễm sâu bệnh, người sản xuất có thể điều tiết nước quanh mương bao và ao liên kề để xử lý thuốc trừ sâu, sau 3 ngày xử lý thuốc, độc tố từ thuốc trừ sâu bị phân huỷ, lúc bấy giờ người nuôi cá dâng nước trở lại ruộng lúa, cá nuôi tiếp tục phát triển bình thường trong ruộng lúa. 4. Tăng thêm thức ăn cho cá Trong quá trình canh tác lúa, do việc trồng lúa cần phải có thời gian trục xạ đất, bón phân vô hay hữu cơ làm tăng thêm thức ăn cho cá, đồng thời trong quá trình canh tác các hạt lúa rụng cũng làm thức ăn tốt cho cá nuôi. Vì vậy cá nuôi ở ruộng chủ yếu dựa và thức ăn tự nhiên, nên ít đầu tư, tốn thêm các chi phí thức ăn cho cá. 5. Mối liên hệ giữa các thành phần trong mô hình nuôi cá – lúa kết hợp - Hạn chế côn trùng phá hại lúa, cỏ dại, ốc, các loại bệnh về lúa do cá tận dụng được nguồn thức ăn sẳn có trên đồng ruộng - Giảm việc sử dụng phân bón thuốc trừ sâu độc hại cho con người và môi trường sống. - Tiết kiệm được lượng giống và phân bón dùng cho hoạt động canh tác lúa - Tận dụng được thời gian nhàn rổi của bà con nông dân trong vụ lúa và thời gian nước lũ dâng lên. - Đa dạng đối tượng canh tác, hạn chế rủi ro và nâng cao thu nhập cho người sản xuất trong điều kiện ruộng lúa. 2. Đặc điểm một số loài cá nuôi phổ biến 1. Cá Mè vinh Barbodes gonionotus Cá Mè vinh là loài cá ăn thực vật, thành phần các loại thức ăn của chúng bao gồm thực vật thủy sinh cây cỏ thủy sinh thân mềm, rau muống, bèo, rong,..., côn trùng, ngoài ra cá cũng ăn thức ăn chế biến. Cá Mè vinh có tốc độ tăng trưởng tương đối nhanh, nuôi ghép trong ruộng lúa với mật độ thả từ 1 - 2 con/m2, thức ăn tự chế bổ sung từ các nguồn phụ phế phẩm nông nghiệp với Hình 2. Cá Mè vinh Barbodes gonionotus khẩu phần dao động từ 2 – 3%/khối lượng cá/ngày, trọng lượng cá có thể đạt từ 0,2 - 0,3 kg/con/sau 6 – 8 tháng nuôi. Trong thực tiển khai thác mô hình Lúa – Cá kết hợp, có thể thấy rằng cá Mè Vinh là một trong những đối tượng nuôi chính ở ruộng lúa. Sặc rằn Trichogaster pectoralis Cá Sặc rằn là loài cá thích sống ở nơi môi trường nước tỉnh ao, hồ, ruộng lúa, rừng tràm,... chúng có thể sống trong nước lợ. Trong quá trình sống, do cá có cơ quan hô hấp phụ thở khí trời nên cá có thể sống được ở thủy vực có hàm lượng oxy thấp. Nhiệt độ thích hợp cho cá phát triển từ 28 – 32 0C, pH từ 6 - 8. Hình 3. Cá Sặc rằn Trichogaster pectoralis Cá ăn tạp nhưng thiên về thực vật. Trong điều kiện nuôi ruộng, mật độ thả 1 - 2 con/4m2 có bổ sung thức ăn tinh, cá đạt trọng lượng dao động từ 80 - 100 gam sau 6 tháng nuôi. Rô phi Tilapia Cá Rô phi là loài cá đặc trưng vùng nhiệt đới. Các yếu tố môi trường thích hợp cho sự sinh trưởng và phát triển cá rô phi nhiệt độ 24 – 32 0C, pH - Cá rô phi là loài rộng muối, cá sống trong nước ngọt, lợ và mặn 32 ‰. Cá tăng trưởng khá, sau 8 tháng nuôi, cá đạt trọng lượng bình quân 300 - 500 Hình 4. Cá rô phi Oreochomis niloticus L. gram/con. 4. Cá Chép Cyprinus carpio Cá Chép phân bố rộng, cá sống chủ yếu trong nước ngọt. Nhiệt độ thích hợp cho cá Chép phát triển từ 22 – 32 0 C, pH dao động từ 7 - 8. Cá sống tầng đáy là chủ yếu, thức ăn của chúng bao gồm các sinh vật đáy nhuyễn thể, ấu trùng côn trùng, thực vật thủy sinh,.... Cá ăn được thức ăn chế biến cám, tấm, bột ngũ cốc, cá tạp, phế phụ phẩm Hình 5. Cá Chép Cyprius carpio nhà bếp,... Hường Helostoma temmincki Cá sống ở tầng nước giữa và tầng mặt, phân bố ở các thủy vực nước tỉnh. Nhiệt độ thích hợp cho cá phát triển từ 26 – 32 0C, pH 6,5 - Cũng như cá Rô đồng, cá Sặc rằn, cá Hường cũng có cơ quan hô hấp phụ thở khí trời nên có thể sống trong môi trường thiếu hay không có dưỡng khí trong khoảng thời gian nhất định. Cá ăn thực vật là chính, cá có khả năng tăng trưởng chậm, sau 6 - 8 tháng nuôi cá đạt trọng lượng bình quân 80 gam/con. Hình 6. Cá Hường Helostoma temmincki 6. Cá Tai tượng Osphronemus gouramy Lacepede, 1802 Cá Tai tượng là loài cá đặc trưng của vùng nhiệt đới. Cá có cơ quan hô hấp khí trời nên có thể sống được trong điều kiện thiếu oxy. Cá có thể chịu đựng được giá trị pH giảm còn 4,5 đồng thời có khả năng phát triển tốt ở pH 6,5 - 8, sống được ở nồng độ muối đến 8 ‰. Cá tăng trưởng nhanh trong khoảng nhiệt độ từ 26 – 32 0C, ở nhiệt độ thấp cá lớn chậm và Hình 7. Cá Tai tượng Osphronmus thường hay bị bệnh. Cá Tai tượng là loài cá ăn tạp thiên về gouramy thực vật. Giai đoạn nhỏ cá ăn động vật phù du, côn trùng; khi lớn cá ăn thực vật là chính. Cá Tai tượng là loài có kích thước lớn, tuy nhiên tốc độ sinh trưởng tương đối chậm, trong điều kiện ao nuôi sau một năm cá đạt trọng lượng từ – 1 kg/con. 6. Cá Mè trắng Hypophthalmychthys molitrix Cá Mè trắng Trung Quốc Hypophthalmychthys molitrix là loài cá đặc trưng của khu hệ cá đồng bằng ở Trung Quốc, cá phân bố chủ yếu ở lưu vực sông Trường Giang, sông Châu Giang, sông Tây Giang và sông Hắc Long Giang. Cá Mè trắng Trung Quốc được nhập vào Việt nam năm 1964. Trong các loại hình thủy vực cá phân bố chủ yếu ở tầng mặt và tầng giữa, hoạt động nhanh nhẹn, Hình 8. Cá Mè Trắng hay nhảy cao khỏi mặt nước khi có động. Cá thích sống Hypophthalmychthys molitrix trong môi trường nước thoáng, rộng, nơi sâu, hàm lượg oxygen cao, nhiệt độ thích hợp cho cá là 22 – 25 oC, pH dao động từ 7 - 8. Cá lớn nhanh, khi ương cá bột ở ao đất, sức lớn bình quân 1,2mm/ngày và tăng trọng 0,01 - 0,02 g/ngày. Từ cá hương ương thành cá giống, cá tăng trọng bình quân 4,19 g/ngày. Ở thời kỳ nuôi cá thịt, ở miền Bắc Việt Nam sau 1 năm đạt 0,5 - 0,7 kg, 2 năm 1,5 - 1,8 kg, 3 năm 4,6 kg, trong trường hợp cá biệt có con nặng tới 9 – 10 kg Cẩm Văn Lung, 1974. Tại Đồng Bằng Sông Cửu Long, trong điều kiện những ao rộng hay ở ruộng lúa ngập nước sâu vào mùa mưa cá lớn rất nhanh, sau một năm đạt 0,5 - 1 kg/con. III. CHỌN ĐIỂM VÀ XÂY DỰNG MÔ HÌNH NUÔI 1. Chọn vị trí xây dựng mô hình nuôi - Nguồn nước Vấn đề quan trọng hàng đầu trong quá trình nuôi cá là phải đảm bảo nguồn nước tốt và cấp thoát nước một cách chủ động. Điều cần lưu ý khi chọn điểm nuôi cá là phải biết được sự biến động của nguồn nước theo mùa và theo năm, đặc điểm khí tượng thuỷ văn của vùng để có thể dự đoán và ngăn chặn thất thoát cá nuôi trong mùa ngập lũ hoặc mùa mưa bão. - Chọn đất có đặc tính tốt, cơ cấu đất phải giữ được nước và không hoặc đất bị nhiễm phèn nhẹ. - Lịch thời vụ sản xuất nông nghiệp của địa phương để biết được mức độ ô nhiễm hiện tại và tiềm tàng do sử dụng nông dược trong sản xuất nông nghiệp. Những nơi sử dụng nhiều nông dược nhất là thuốc trừ sâu có tính lưu dẫn cao và thời gian phân hủy kéo dài sẽ làm ảnh hưởng đến cá nuôi. Khu vực nuôi cá nếu tiếp giáp với khu sản xuất màu sẽ có nguy cơ bị nhiễm độc nông dược do phun xịt hay khi cấp nước vào khu nuôi cá. - Thuận lợi trong việc đi lại giúp cho việc chăm sóc, quản lý, vận chuyển thức ăn, nguyên nhiên vật liệu cũng như tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp - thủy sản được dễ dàng. 2. Tiêu chuẩn kỹ thuật của mô hình Lúa – Cá kết hợp - Diện tích ruộng lúa khai thác mô hình kết hợp ít nhất m2. Diện tích ruộng lúa thích hợp nhất cho mô hình trong giới hạn từ 1 – 2 ha/mô hình/hộ nuôi. - Có ao ương nuôi liền kề hoặc 4 mương bao xung quanh, chiếm tỉ lệ khỏang 25 – 30 % so với tổng diện tích ruộng lúa. - Bờ bao quanh, có cống cấp và thoát nước nhằm điều tiết chất lượng nước trong hệ thống sản xuất kết hợp. 3. Thiết kế ruộng nuôi Cá – Lúa kết hợp Diện tích ruộng nuôi trong giới hạn khoảng 0,5 - 2 ha là thích hợp. Tùy theo điều kiện cụ thể, người dân có thể thiết kế hệ thống canh tác kết hợp theo nhiều dạng như dạng mương chữ L, dạng mương trung tâm, dạng mương xương cá. Trong mô hình canh tác này để tiện lợi và đạt hiệu quả cao trong quá trình vận hành nên chọn dạng mương bao quanh hoặc có ao liên kề với ruộng nuôi là thích hợp và hiệu quả nhất, do rất thuận lợi cho người tham gia sản xuất qui hoạch và định hướng phát triển sản xuất bền vững. a. Ao đất liền kề với ruộng canh tác lúa sản xuất kết hợp Với các chức năng ương, nuôi và dưỡng cá ao chứa ao đất liền kề với ruộng lúa có diện tích chiếm tỉ lệ nhỏ nhất từ 30 – 40 %, ao được thiết kế và xây dựng theo các tiêu chuẩn kỹ thuật và qui cách như sau - Ao có dạng hình chữ nhật là tốt nhất - Chiều sâu ao từ 1,8 – 2,5 m - Ao có hệ số mái thích hợp với độ sâu ao, tránh đất bờ ao không bị sụp lở - Ao cũng phải có cống cấp và cống thoát riêng biệt, nhằm chủ động được nguồn nước cho hệ thống ao nuôi. - Mực nước trong ao được điều chỉnh sao cho phù hợp theo các chức năng của ao sử dụng đồng thời gắn liền với hoạt động sản xuất của ruộng lúa. b. Bờ bao quanh - Bờ bao quanh được đắp và đầm nén chắc chắn theo qui cách như sau − Chiều rộng mặt bờ 2 - 3 m − Chiều rộng chân bờ 3 - 4 m − Chiều cao bờ phải cao hơn mực nước cao nhất trong năm giới hạn từ 20 – 30 cm - Tác dụng của bờ bao quanh − Giữ không cho cá nuôi thoát ra ngoài và cá tạp xâm nhập vào trong. − Giữ nước không bị rò rĩ, làm thay đổi môi trường nuôi. − Để sử dụng hiệu quả diện tích đất sản xuất, bờ bao có thể trồng dưa, khổ qua, bí, mướp, ớt để tăng thêm thu nhập − Có thể đi lại trên bờ dễ dàng để chăm sóc và quản lí ruộng canh tác. c. Mương bao quanh ruộng lúa - Đào cách bờ 0,5 m để tránh đất đá xói lở từ bờ xuống mương - Chiều rộng mương Bề rộng mặt 3 m; Bề rộng đáy là 2,5 m - Chiều sâu mương bao là 1,2 m - Mương dốc dần về phía cống - Mương bao quanh có tác dụng - Giữ được lượng nước quanh năm, để chứa cá khi làm đất cấy lúa cho các vụ sản xuất kế tiếp - Giữ và duy trì sự hoạt động của cá, khi sử dụng thuốc trừ sâu để trị bệnh cho lúa - Nuôi giữ và dồn cá khi thu hoạch - Lấy nước để tưới hoa màu quanh bờ d. Cống cấp và thoát nước - Mỗi ruộng cần có ít nhất một cống, cống có thể bằng xi măng, ống sành hay gỗ tuỳ điều kiện gia đình, tốt nhất nên dùng cống xi măng - Tác dụng của cống - Chủ động điều tiết nước cấp và thoát nước cho ruộng lúa. - Tháo nước cho ruộng lúa sạ, cấy lúa khi sử dụng thuốc trừ sâu và khi thu hoạch. e. Mặt trảng ruộng lúa Là phần mặt ruộng còn lại dùng để trồng lúa. Để thuận lợi cho việc canh tác lúa cần có kế hoạch điều chỉnh mức nước trên ruộng, mặt ruộng cần được làm bằng phẳng. Mặt ruộng Bờ bao quanh Lưới chắn Mặt cắt ngang ruộng lúa nuôi cá kết hợp Mương bao Ao Ruộng lúa Sơ đồ. Ao và ruộng lúa liên kề trong mô hình Lúa – Cá kết hợp 12 1 2 3 4 5 6 7 8 9 10 11 12 Sơ đồ. Lịch thời vụ cho mô hình sản xuất Đông – Xuân Lúa –cáCá kết hợp Vụ nuôi Hè - Thu IV. CÁC MÔ HÌNH NUÔI CÁ TRONG RUỘNG LÚA 1. Nuôi xen canh Nuôi kết hợp - Ưu điểm của mô hình o Tăng thu nhập trên một đơn vị diện tích ruộng lúa. o Tận dụng mặt nước và thức ăn tự nhiên có sẵn trên ruộng. o Cá ăn côn trùng, rong tảo, đồng thời thải phân bổ sung chất dinh dưỡng làm lợi cho ruộng lúa. o Sử dụng phân bón cho lúa sẽ làm gia tăng thức ăn tự nhiên của cá. - Hạn chế của mô hình cá – lúa kết hợp o Mật độ thả nuôi rất thấp 0,5 – 1 con/m2. Năng suất cá nuôi thấp từ 300 – 400 kg/ha. Trong điều kiện thả 2 con/m2, trong quá trình nuôi có cho cá ăn bổ sung thức ăn tự chế từ các nguồn phụ phế phẩm nông nghiệp từ 2 – 3 %/khối lượng/ngày, năng suất cá nuôi có khả năng tăng lên 700 – 800 kg/ha. o Các giống lúa canh tác hiện nay phần lớn dễ nhiễm sâu rầy, do đó việc sử dụng nông dược trong canh tác lúa là điều khó tránh. o Mức nước trên mặt ruộng đối với canh tác lúa khoảng 10 - 20cm, với mức nước này sẽ gây ra biến động lớn về một số yếu tố môi trường. Hơn nữa khi lá lúa ngập nước phân hủy sẽ làm tiêu hao oxy trong nước ảnh hưởng xấu đến cá nuôi. 2. Nuôi luân canh Một vụ lúa luân canh với 1 vụ cá, tôm - Ưu điểm o Lợi nhuận mang lại từ hoạt động nuôi cá cao hơn canh tác lúa. o Tăng độ phì nhiêu của đất do thức ăn, phân của cá tích lũy ở mặt ruộng. o Giảm chi phí cho việc chuẩn bị ruộng và phân bón cho vụ Đông - Xuân. - Hạn chế o Chi phí đầu tư ban đầu lớn cho công trình, đê bao quanh và lưới chắn xung quanh. o Vốn đầu tư cao về con giống cũng như thức ăn, chăm sóc, bảo vệ. o Yêu cầu người nuôi phải hiểu biết đối tượng nuôi và quy trình kỹ thuật ứng dụng. V. CÁC BIỆN PHÁP KỸ THUẬT VẬN HÀNH MÔ HÌNH LÚA – CÁ 1. Chuẩn bị ruộng lúa nuôi cá - Sau khi thu hoạch lúa, dọn sạch rơm rạ, cỏ trên ruộng lúa; sên vét lớp bùn đáy ở mương bao, chỉ để lại lớp bùn 15 - 20 cm. Cho nước vào ngập ruộng ngâm vài ngày rồi xả bỏ. Những ruộng có hệ thống mương bao mới đào thì cần lấy nước vào ngâm vài lần để rửa và xổ phèn. - Bón vôi sử dụng vôi nông nghiệp CaCO3 hay vôi nung CaO 10 - 15 kg/100m2. Bón vôi sau khi đáy mương bao đã được tát cạn, vôi được rải khắp mương và bờ ruộng. Bón vôi ngoài việc diệt tạp, tiêu độc đáy mương nó còn tạo điều kiện cho giá trị pH được điều chỉnh thích hợp, thuận lợi trong việc tạo thức ăn tự nhiên ban đầu có ích cho cá nuôi giai đoạn nhỏ. - Phơi mặt ruộng và đáy mương bao khoảng 2 - 3 ngày, tránh phơi quá lâu làm cho mặt ruộng bị nứt nẻ nhiều, đất ruộng nhiễm phèn có thể bị xì phèn. - Cấp nước vào ruộng nuôi phải qua lưới lọc lưới cước a = để ngăn chặn địch hại và tép cá tạp vào làm giảm sản lượng nuôi và cạnh tranh thức ăn. Khi mực nước trong mương bao đạt 1,2 m thì có thể bón phân vô cơ DAP từ 100 - 150 g/100m2 để gây màu nước hoặc phân hữu cơ 7 – 10 kg/100m2. Lợi ích của việc bón phân là để hạn chế tảo đáy phát triển, tảo sẽ hấp thu các sản phẩm Nitơ và Phospho trong nước hạn chế nguồn gây ô nhiễm và làm ổn định nhiệt độ, pH. 2. Chọn đối tượng đầu tư khai thác a. Chọn giống lúa Mô hình lúa – cá kết hợp là mô hình tận dụng triệt để nguồn thức ăn tự nhiên trên ruộng lúa và hạn chế tối đa việc sử dụng hoá chất trên đồng ruộng do đó cần phải chọn giống lúa có thể kháng sâu bệnh tốt như MTL – 141, MTL – 149, MTL – 159, IR60820 – 81 - 2 - 1, IR64 …Tốt nhất nên chọn phương pháp sạ hàng để sạ lúa b. Chọn loài cá thả nuôi Mặc dù phần lớn các loài cá nước ngọt đều có thể được chọn nuôi trong ruộng. Tuy nhiên khi chọn loài cá thả nuôi cần lưu ý - Đối tượng nuôi phải có khả năng thích nghi, phát triển tốt và ăn các loại thức ăn tự nhiên có sẵn trong ruộng. - Khả năng đầu tư thức ăn, phân bón của người nuôi. - Đảm bảo số lượng giống thả. - Điều quan trọng là thị hiếu của người nuôi và nhu cầu của thị trường tiêu thụ. Các đối tượng phổ biến hiện nay được nuôi trong ruộng lúa là cá Mè vinh, Chép, rô phi, Sặc rằn, Rô đồng, Hường, Bống tượng và Thát lát... 3. Kỹ thuật nuôi cá trong mô hình Lúa – Cá kết hợp Mật độ thả cá nuôi trong ruộng lúa kết hợp Mật độ cá thả nuôi còn tuỳ thuộc vào độ màu mỡ của nước và lượng thức ăn cung cấp bổ sung. Do vậy trong ruộng lúa, các loài cá nuôi có thể thả cá với mật độ liên hệ đến khả năng quản lý ruộng nuôi kết hợp như sau - Không cung cấp thức ăn bổ sung 0,5 – 1 con/m2 - Cung cấp thức ăn bổ sung bằng những phụ phế phẩm nông nghiệp ở địa phương, khẩu phần 2 - 3 %/khối lượng cá/ngày 2 con/m2 - Ruộng nuôi có đầu tư thức ăn bổ sung thông thường, khẩu phần dao động từ 5 – 7 %/khối lượng/ngày thì mật độ thả nuôi có thể từ 3 - 5 con/m2. Chất lượng con giống thả nuôi là rất quan trọng, do đó phải chọn cá khỏe, có kích cỡ tương đối đồng đều, màu sắc bóng sáng, bơi lội nhanh nhẹn. Cỡ cá giống từ 200 - 300 con/kg. Cơ cấu thả ghép trong mô hình nuôi kết hợp Lợi ích của việc nuôi kết hợp giữa các loài cá thả nuôi - Tận dụng không gian, tầng nước để cá có thể phân bố tồn tại, sử dụng nguồn thức ăn trong hệ thống nuôi do các đối tượng chọn nuôi có tính ăn và tầng nước sinh sống khác nhau. - Tăng năng suất trên một đơn vị diện tích mặt nước. Hạn chế rủi ro do thị trường các loài cá nuôi biến động. - Tỉ lệ thả kết hợp giữa các loài cá nuôi có thể tham khảo với các công thức sau Công thức 1 Loài cá thả nuôi Tỉ lệ % Mè vinh 50 Rô phi 30 Chép 20 Công thức 2 Loài cá Tỉ lệ % Mè vinh 50 Rô phi 20 Sặc rằn 20 Chép 10 Công thức 3 Loài cá Tỉ lệ % Mè vinh 50 Rô phi 20 Mè Trắng hay Mè hoa 15 Chép 15 Thời gian sạ lúa và thả cá nuôi • Sạ lúa - Vụ Hè – Thu bắt đầu từ khoảng giữa tháng 2 đến giữa tháng 6, sau khi kết thúc vụ đông – xuân - Vụ Đông – Xuân bắt đầu sau khi nước rút và thu hoạch các loài cá, tháng 11 đến tháng 3 • Thả cá - Nên thả cá sớm hơn sau khi sạ lúa vài ngày vào khoảng giữa cuối tháng 2. Thả cá giống vào ruộng lúa sớm sẽ có lợi cho mô hình hoạt động. - Cá dữ ít hoặc không có nên tỷ lệ sống đạt rất cao Thời gian nuôi dài, cá lúc thu hoạch lớn lúc đầu cá giống được thả ở ao trử và mương bao chưa cho lên mương ruộng. Sau khoảng 40 – 50 ngày thì dâng nước lên cho cá nuôi vào ruộng, lúc này lúa canh tác đã lớn. Vận chuyển và thả cá nuôi Nên vận chuyển cá lúc trời mát để tránh gây sốc và tổn thương cho cá. Nên thả cá lúc sáng sớm hay chiều mát. Trước khi thả cá cần ngâm bao trong nước ao từ 10 - 20 phút để cân bằng nhiệt độ bên trong bao và bên ngoài Hình 8. Thả giống cá nuôi trong ruộng lúa môi trường nước. Khi nhiệ t độ bên trong và bên ngoài bao tương đối cân bằng thì mở miệng bao cho nước bên ngoài vào trong bao, sau đó hạ từ từ cho cá bơi ra bên ngoài. 6. Quản lý cá nuôi Thức ăn bổ sung Một trong những yếu tố quan trọng quyết định sự thành công trong hoạt động nuôi thủy sản là nhân tố thức ăn Tacon, 1995. Do vậy, để cá nuôi có thể phát triển tốt, ruộng lúa rất cần được bổ sung thức ăn cho cá nuôi mhằm đảm bảo chất lượng dinh dưỡng và số lượng cho ăn. Thức ăn tươi bao gồm cá, tép, cua, ốc, hến...các phế phẩm từ nhà máy chế biến thủy sản. Thức ăn tươi rất dễ làm chất lượng nước xấu đi nhanh chóng, hệ số tiêu tốn thức ăn cao. Thức ăn viên công nghiệp, thức ăn tự chế biến các thành phần dinh dưỡng đã được phối chế phù hợp với từng giai đoạn tăng trưởng của đối tượng nuôi. Qui trình công nghệ sản xuất thức ăn hiện đại đảm bảo chất lượng thức ăn, thời gian bảo quản lâu, hệ số thức ăn thấp, ít ảnh hưởng đến chất lượng nước trong hệ thống nuôi. Trong quá trình nuôi, tuỳ vào điều kiện thực tế, có thể kết hợp thức ăn viên và thức ăn tự chế biến. Một số công thức thức ăn được phối trộn như sau - Công thức 1 Cám 70 % + Bột cá 25 % + Chất kết dính 5 % - Công thức 2 Cám 70 % + Ốc ruột xay nhỏ 25 % + Chất kết dính 5 % Phương pháp cho cá ăn - Trong thời gian đầu cá còn nhỏ khả năng bắt mồi kém, yêu cầu thức ăn có chất lượng dinh dưỡng cao, do đó nên sử dụng thức ăn viên nổi hàm lượng đạm từ 25 – 30 %. Cho ăn 3 - 4 lần/ngày. - Khi cá lớn 30 – 50 g/con nên cho ăn bổ sung thức ăn tinh như tấm nấu chín phối trộn với bột cá hoặc ốc, cua xay nhỏ. - Lượng cho thay đổi theo tháng nuôi Hai tháng đầu 10 % trọng lượng cá, tháng thứ 3 - 4 cho ăn 7 %, tháng 5 - 6 cho ăn 5 % và những tháng sau cho ăn 3 % tuy nhiên lượng cho ăn phải được điều chỉnh theo mức độ ăn mồi của cá. Để điều chỉnh lượng cho ăn phù hợp cần lưu ý một số yếu tố như - Theo dõi mức độ ăn mồi của cá, nếu sau 30 phút cá ăn hết là đạt yêu cầu. Trường hợp cá ăn hết nhanh trong thời gian ngắn thì phải tăng thêm lượng thức ăn. - Khi nước ao bị dơ hay có mùi nên giảm lượng cho ăn. Thời kỳ sử dụng nông dược trên ruộng. Lúc này cá ở dưới mương 10 – 15 ngày, cho cá ăn bằng cách rãi điều trên mặt hoặc cho ăn vào sàn tập trung ở nhiều nơi trong mương. 7. Chăm sóc và quản lý lúa Sau khi lúa sạ 3 – 5 ngày tiến hành cho nước vào ruộng, sau đó điều chỉnh mực nước theo tốc độ phát triển của cây lúa, nhằm mục đích tạo điều kiện cho cây lúa tăng trưởng tốt, đồng thời ngăn chặn và hạn chế cỏ dại phát triển. Công việc bón phân cần được xem xét kỷ nhằm tránh thiếu hoặc quá dư không tốt cho cây lúa và tạo kiện cho sâu bệnh phát triển. Có thể chia làm ba đợt bón phân như sau − Đợt 1 Từ 10 – 15 ngày sau khi sạ lúa, bón phân Ure liều lượng 45 – 55 kg/ ha. − Đợt 2 Từ 25 – 30 ngày sau khi sạ lúa bón phân Ure liều lượng 65 – 70 kg/ha và DAP liều lượng 45 – 55 kg/ha − Đợt 3 Từ 40 - 45 ngày sau khi sạ lúa, bón phân + Ure liều lượng 45 – 55 kg/ha + NPK liều lượng 45 – 55 kg/ha - Ngoài việc sử dụng phân bón nông dân còn xịt các loại thuốc khác để ngừa bệnh, giúp chắc hạt, rướt hạt hay hạt bắt đầu ngậm sửa với các loại thuốc như Regent, Topsin, Alvil… - Đối với thuốc trừ sâu thì áp dụng phương pháp phòng trừ sâu bệnh tổng hợp IPM nên không phun thuốc trừ sâu. - Sau khi lúa đạt 90 – 100 ngày tuổi thì lúa này đã chín có thể thu hoạch được. - Hoạt động điều tiết mực nước trên ruộng - Tuần đầu mới thả cần phải giữ cá ở mương, sau khi sạ lúa được 40 – 50 ngày tuy nhiên đối với ruộng cấy lúa thì sau 20 – 25 ngày thì dâng nước để cá lên ruộng tìm kiếm thức ăn. Trong suốt thời gian chăm sóc lúa và cá nuôi nên duy trì mức nước tối đa thường từ 60 – 120 cm. - Khi sử dụng nông dược hoặc bón phân hoá học, phải rút nước cho cá xuống ao liên kề, mương bao quanh chờ 3 – 5 ngày thuốc hết độc do ánh sáng hay nhiệt độ tăng cao phân hủy thì cấp nước trở lại cho cá lên ruộng. - Sau khi thu hoạch lúa Hè – Thu, cấp nước lên ruộng đến mức tối đa cho cá mau lớn. - Khi sử dụng thuốc nông dược cần lưu ý các loại thuốc không được sử dụng như Furazon, Fastac, Thiodan, Decis, Sherpa. 8. Quản lý chất lượng nước hệ thống nuôi cá kết hợp Thay nước cho hệ thống nuôi cá kết hợp Thay nước khi chất lượng nước xấu đi, nước có mùi hôi,... cá nổi đầu vào sáng sớm, chỉ nên thay nước khoảng 20 - 30 % để tránh tình trạng cá bị sốc. Việc thay nước sẽ làm tăng thêm oxy, giảm các chất độc trong hệ thống nuôi, kích thích cá hoạt động và bắt mồi. Lưu ý khi thay nước phải xác định được nguồn nước cấp có đảm bảo yêu cầu về chất lượng hay không để tránh tình trạng làm xấu đi hoặc ô nhiễm chất lượng nước trong ruộng nuôi. Vào đầu mùa mưa, mùa ngập lũ phải thường xuyên kiểm tra đăng, cống,...dọn cỏ quanh bờ bao quanh tránh để nước dâng cao ngập cỏ gây phân huỷ vật chất hữu cơ làm suy giảm hàm lượng oxygen cho hệ thống nuôi kết hợp. Nông dược sử dụng trong ruộng lúa Trong quá trình nuôi lưu ý việc sử dụng nông dược trong canh tác lúa cũng như hoa màu của các nông hộ kế cận để hạn chế đến mức thấp nhất khả năng nhiễm sang ruộng nuôi cá. Nhiệt độ nước Để nhiệt độ trên bề mặt ruộng lúa không biến động lớn, mực nước trên bề mặt ruộng lúa thấp nhất phải đạt được từ 60 – 120 cm, nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho các loại thức ăn tự nhiên làm thức ăn và không gian cho cá nuôi trong ruộng lúa hoạt động và phát triển. Oxygen DO ppm Trong ruộng lúa nuôi kết hợp hàm lượng oxy hoà tan trong nước có sự biến động khá cao giữa ngày và đêm, thấp nhất vào lúc sáng sớm và cao nhất lúc 3 – 4 giờ chiều. Để đảm bảo hàm lượng oxy cao trong ruộng nuôi lưu ý thời điểm cải tạo ruộng nuôi phải dọn sạch rơm rạ trên mặt ruộng để hạn chế phân hũy hữu cơ khi cấp nước vào. Biện pháp để tăng cường và ổn định oxy ở mức cao là thay nước khi nước có màu quá xanh màu xanh đậm hay có màu xám. pH nước pH trong hệ thống nuôi biến động theo sự phát triển của tảo. pH tăng khi tảo quang hợp và phát triển mạnh. Những cơn mưa đầu mùa, nhất là đối với những hệ thống nuôi mới xây dựng, sẽ rửa phèn từ bờ xuống hệ thống nuôi làm pH giảm. Ngoài ra sự phân huỷ mùn bả hữu cơ ở đáy ao cũng làm cho pH ở tầng này thấp. Dùng vôi CaO hay CaCO3 liều từ 7 - 10 kg/100m2 rải quanh bờ trước những cơn mưa lớn. Nếu pH nước xuống dưới 7 thì dùng vôi nông nghiệp CaCO3 hoặc Dolomite đá vôi đen CaMgCO32 bón với lượng 2 - 3 kg/100m2. Địch hại Bao gồm các loài cá tạp, cá dữ, cua, rắn, ếch, chim,... tấn công trực tiếp đến cá hay gián tiếp thông qua sự cạnh tranh thức ăn. Để hạn chế các đối tượng này bờ bao cần phải có lưới đăng chắn bao quanh ruộng lúa, ao liên kề và nguồn nước trước khi vào hệ thống nuôi phải được cấp qua lưới lọc. 9. Thu hoạch sản phẩm Sau 6 - 7 tháng nuôi, bơm nước hạ dần mức nước ruộng để cá tập trung xuống mương bao, sau đó dùng lưới kéo, số còn lại tát cạn và thu hoạch bằng tay. Năng suất cá nuôi trong ruộng lúa có thể đạt dao động từ 700 – kg/ha. Năng suất cá nuôi dao động tùy thuộc vào đối tượng thả và mức độ đầu tư thức ăn. 10. Một số lưu ý trong hoạt động phòng bệnh cho các loài cá nuôi Hình 9. Thu hoạch cá nuôi trong ruộng lúa Nguyên nhân làm cá nhiễm bệnh Cá nhiễm bệnh là kết quả tương tác chủ yếu giữa ba nhân tố Môi trường - Tác nhân gây bệnh - Ký chủ bản thân cá. - Yếu tố môi trường sự biến động lớn về nhiệt độ, độ pH và hàm lượng oxy hoà tan trong nước thấp sẽ gây sốc hoặc làm cho hoạt động của cá bị suy yếu. - Tác nhân gây bệnh bao gồm bệnh truyền nhiễm virus, vi khuẩn, nấm, bệnh ký sinh trùng nguyên sinh động vật, giun sán, giáp xác,... và các sinh vật gây nguy hiểm cho cá côn trùng nước, cá dữ, rắn, ếch, chim... làm tổn thương đến cá tạo điều kiện cho bệnh ký sinh hay bệnh truyền nhiễm phát triển. - Yếu tố ký chủ Sức đề kháng của cá đối với bệnh. - Yếu tố con người - kỹ thuật nuôi Vận chuyển, đánh bắt làm tổn thương, xây xát cá - Quản lý chăm sóc hệ thống canh tác không tốt, mật độ thả nuôi quá cao. Để hạn chế dịch bệnh xảy ra cho cá cần làm tốt các khâu - Cải tạo ruộng nuôi nhằm hạn chế mầm bệnh phát triển và tạo môi trường thuận lợi cho các loài cá ương nuôi phát triển. - Chọn giống tốt và xử lý cá không nên thả cá mật độ quá dầy, tốt nhất thả 1 - 2 con/m2. Cỡ cá thả từ 250 - 300 con/kg, cá khoẻ, không bị dị hình, không bị xây xát. Cá khi mới mang về cần tắm trong nước muối, pha 15 g muối trong 1 lít nước, ngâm cá trong 15 phút lưu ý không được để cá thiếu oxy trong khi đang ngâm cá. - Chuẩn bị tốt vào thời điểm giao mùa hay mùa mưa bão vào thời điểm giao mùa khả năng phòng chống bệnh của cá yếu, các mầm bệnh dễ phát triển, cá dễ bị nhiễm bệnh. Bón vôi bột quanh bờ vào đầu mùa mưa, dọn cỏ xung quanh bờ. Đối với ruộng canh tác mới xây dựng, môi trường nuôi thường thay đổi, pH giảm, rất cần lưu ý biện pháp xử lý phèn thông qua việc bón vôi bột trên bờ bao quanh ruộng định kỳ nhằm tạo môi trường nuôi với giá trị pH nước ổn định. - Thay nước khi thay nước cần lưu ý phải đảm bảo nguồn nước tốt, chỉ thay nước khi cần thiết để tránh làm sốc cá; mỗi lần thay chỉ nên thay khoảng 20 – 30 % tổng lượng nước trong ruộng nuôi. Để phòng cá nhiễm bệnh, sau khi thay nước nên dùng vôi bột với liều lượng từ 2 – 3 kg/100 m2 hòa tan và tạt khắp ruộng nuôi. Cần phải thận trọng trong việc sử dụng formol cho tôm nuôi trong ruộng lúa, do formol khi xử lý đạt kết quả nhưng chúng sẽ làm giảm DO trong ao hay mương bao quanh ruộng lúa. Thay nước mới thông qua bơm nước là giải pháp khắc phục. - Chăm sóc cá tốt để tăng sức đề kháng bệnh, cho cá ăn đầy đủ về số lượng thức ăn cũng như thành phần dinh dưỡng phải đảm bảo. Vào những ngày thời tiết xấu nên giảm lượng cho ăn và tăng cường thức ăn giàu dinh dưỡng.

kỹ thuật nuôi cá kết hợp trồng cây